Makinenizdeki bir konik dişli aşındı ya da kırıldı ve yenisini almanız gerekiyor; ama dişlinin üzerinde hiçbir bilgi yok. Bu durumda bir kumpas ve birkaç dakika yeterli. Aşağıdaki adımlarla dişlinin modülünü, oranını ve bağlantı ölçülerini bulabilirsiniz.
Gerekenler
- Kumpas (tercihen dijital, 0,02 mm hassasiyetli)
- Diş saymak için bir işaret kalemi
- Mümkünse karşı dişli de: konik dişliler takım halinde çalıştığı için iki dişlinin bilgisi birlikte gerekir
1. Adım: Diş Sayılarını Sayın
Bir dişi kalemle işaretleyin ve tur boyunca sayın. Bunu hem küçük dişlide (pinyon, z1) hem büyük dişlide (çark, z2) yapın. Diş sayısı, sonraki tüm hesapların temelidir; iki kez sayarak doğrulayın.
2. Adım: Oranı Hesaplayın
Oran, büyük dişlinin diş sayısının küçüğe bölümüdür: i = z2 / z1. Örneğin 15 ve 30 dişli bir takım 1:2 oranlıdır. İki dişlinin diş sayısı eşitse takım 1:1'dir.
Elinizde yalnızca tek dişli varsa oranı koni açısından tahmin edebilirsiniz: 1:1 takımda her iki dişlinin koni açısı 45°'dir; oran büyüdükçe pinyon sivrileşir (koni açısı küçülür), çark ise düzleşir.
3. Adım: Dış Çapı Ölçün
Kumpası dişlerin en geniş ucundan, karşılıklı iki diş tepesine gelecek şekilde yerleştirin ve dış çapı (dae) ölçün. Tek sayıda dişi olan dişlilerde tam karşılıklı diş bulunmadığından ölçü biraz küçük çıkar; birkaç noktadan ölçüp en büyük değeri alın.
4. Adım: Modülü Hesaplayın
Konik dişlide dış çap, bölüm dairesi çapına koni açısına bağlı bir pay eklenerek bulunur. Bu yüzden modül şöyle hesaplanır:
m = dae / (z + 2 × cos δ), burada δ = arctan(z1 / z2) pinyon için, δ = 90° − δ1 çark için.
Pratik değerler:
| Oran |
Pinyon için 2 × cos δ |
Çark için 2 × cos δ |
| 1:1 |
1,41 |
1,41 |
| 1:1,5 |
1,66 |
1,11 |
| 1:2 |
1,79 |
0,89 |
| 1:3 |
1,90 |
0,63 |
| 1:4 |
1,94 |
0,49 |
Örnek: 1:1 takımdaki 20 dişli bir dişlinin dış çapını 42,8 mm ölçtünüz. m = 42,8 / (20 + 1,41) ≈ 2,0 → 2 modül.
Sonucu en yakın standart modüle yuvarlayın (1 – 1,25 – 1,5 – 2 – 2,5 – 3 – 4 – 5 – 6). Sonuç iki standart değerin tam ortasında çıkıyorsa (ör. 2,25) dişli inç sistemiyle (DP) üretilmiş ya da aşınmış olabilir; bu durumda ölçüleri bize gönderin.
Formüllerin ayrıntısı için Dişli Modülü Nedir, Nasıl Hesaplanır? yazımıza bakabilirsiniz.
5. Adım: Bağlantı Ölçülerini Not Alın
Dişlinin makineye nasıl bağlandığı, diş ölçüsü kadar önemlidir:
- Mil (göbek) deliği çapı ve toleransı (ör. Ø20 H7)
- Kama kanalı genişliği ve derinliği
- Tespit vidası varsa vida ölçüsü (ör. M6) ve konumu
- Göbek çapı ve boyu, dişlinin toplam boyu (yerleşim için)
- Diş tipi: düz dişli konik mi, eğik/spiral dişli (ayna mahruti) mi?
Sipariş İçin Gönderilecek Bilgiler
Doğru dişliyi hızlıca bulabilmemiz için şu bilgiler yeterlidir:
- Her iki dişlinin diş sayısı (ya da oran)
- Ölçtüğünüz dış çap ve hesapladığınız modül
- Mil deliği, kama ve vida ölçüleri
- Dişlinin birkaç açıdan fotoğrafı (yanına ölçek için bir cetvel koyarak)
- Kullanıldığı makine ve çalışma koşulu (devir, yük, ortam)
Standart ölçüdeki dişlileri hazır konik dişliler kategorimizde oran ve modüle göre bulabilirsiniz; hazır dişlilere siparişe göre mil deliği, kama kanalı ve vida deliği işlenebilir. Standart dışı ölçülerde numuneden ya da teknik resimden özel üretim yapıyoruz. Ölçü ve fotoğraflarınızı iletişim sayfamızdan gönderebilirsiniz.